Heeft u wel aan uw angsten gewerkt door in een hoge paal te klimmen en er onder applaus van uw collega’s bovenop gestaan en dan over te stappen naar de volgende hoge paal?
Samen met collega’s in een tentje geslapen met minimale voedselvoorraad? Van een tafel achterover in de armen van collega’s gevallen? Ook een karabiner als presse-papier op het bureau als herinnering aan lessen over teamwerk en vertrouwen? Outdooractiviteiten worden veel ingezet voor teamontwikkeling. In de afgelopen jaren is het aanbod enorm gegroeid. Wat is de bijdrage van outdooractiviteiten aan de ontwikkeling van een team? Wordt het er werkelijk een beter team van?
Verschillende vormen van outdoor
Outdoor is fysiek actief zijn in de buitenlucht. Groepen gaan fysieke en mentale uitdagingen aan, vaak gedurende meerdere dagen. Oorspronkelijk is outward bound opgezet in Wales om mensen individueel voor te bereiden op zware fysieke taken op zee. Later ontwikkelde het zich via een recreatieve naar een business activiteit.
Outdoor-trainers en brochures benoemen de volgende leereffecten: zelfinzicht, vertrouwen en teamwork. Het zijn vooral ook activiteiten om samen plezier aan te beleven.
Er zijn drie soorten outdooractiviteiten:
Wildernessactiviteiten: zeilen, raften, hiking, kajakken, lange trektochten. Dit zijn langer durende activiteiten. Het uithoudingsvermogen speelt een rol en er treedt altijd wel frustratie tussen de deelnemers op. Daar moeten ze mee om zien te gaan. De nadruk bij deze activiteiten ligt op: jezelf ontdekken, het zelfvertrouwen vergroten en als bijproduct inzicht krijgen in het functioneren van de groep.
High rope activiteiten: klimmen, over touwbruggen lopen, paalspringen, tokkelen. Dit zijn kortdurende activiteiten met risico. De nadruk ligt op het overwinnen van angsten. De groep moedigt aan en er is altijd een maatje die moet zorgen voor de zekeringen, zodat je niet naar beneden valt.
Low rope activiteiten: activiteiten die lijken op high rope activiteiten, maar dan dichterbij de grond en ze lijken minder risicovol. Het aantal arts- en ziekenhuisbezoeken is echter even groot als bij de high rope activiteiten. Deze activiteiten voert men vooral uit in parken en tuinen van conferentieoorden. Ze zijn verplaatsbaar en goedkoper en in Nederland het meest populair.
Low rope activiteit voorbeeld 1: het spinnenweb
Tussen bomen zijn touwen gespannen, als ware het een spinnenweb, met gaten van ongeveer 30 cm. Alle leden van de groep moeten één voor één door het spinnenweb, zonder een touw aan te raken. Elk raam mag maar 1x gebruikt worden. Sommige deelnemers krijgen bij aanvang een blinddoek. Voor de anderen geldt: als je het touw raakt, dan word je blind en krijg je ook een blinddoek.
Low rope activiteit voorbeeld 2: de giftige rivier
De groep krijgt een aantal planken en vaten van 20 cm. hoog en de opdracht om samen de giftige rivier over te steken (aangewezen stuk grasveld). Er zijn te weinig planken om dit in 1x te doen.
De reacties van deelnemers op outdooractiviteiten zijn nogal verschillend. Sommigen zijn erg enthousiast, vinden het leuk. Anderen vragen: Is dit het geld en de tijd waard? Is dit een hype-activiteit, een echte training of een plezierig uitje? Zijn dit spelletjes vermomd als training?
Outdooractiviteiten: zelden teamontwikkeling
De fysieke mogelijkheden van deelnemers zijn bij outdooractiviteiten vaak bepalend. In een werksituatie spelen de vakinhoudelijke deskundigheid, de managementervaring en de positie van personen in het team en de organisatie een belangrijke rol. Het gaat dus om een ander ‘spel’, dat men speelt met dezelfde spelers. Overeenkomsten zijn altijd te vinden, maar het is erg moeilijk om de ervaringen van de buiten-oefeningen te vertalen naar de samenwerking in de directiekamer. Vertrouwen hebben in collega’s bij een valoefening is echt iets anders dan elkaar vertrouwen in geldzaken. Iemand die onzorgvuldig is met geld, hoeft niet onzorgvuldig te zijn bij het fysiek opvangen van een collega. Fysieke activiteiten, plezier en feedback uit de nabesprekingen dragen natuurlijk wel bij aan de sfeer in het team. Maar dan hebben we het nog niet over structurele verbeteringen in het functioneren van het team.
Outdoorprogramma’s biedt men aan als teamontwikkeling, maar zijn voor een groot deel gericht op persoonlijke ontwikkeling. De collega’s treden op als cheerleader. Abseilen kan persoonlijk een doorbraak betekenen in het overwinnen van angst. Ook als je over kolen loopt, en het gaat goed, ontdek je dat je meer kan dan je dacht. Maar als ieder teamlid de moeilijke afdaling voltooid heeft, is er dan een effect op het team? Wat leert een team daar van? Natuurlijk is er een effect als teamleden beter omgaan met angsten, als het zelfvertrouwen toeneemt en als men leert omgaan met teleurstelling en verlies. Maar dat is nog geen teamontwikkeling. Het team gaat er niet structureel als team beter van functioneren. Als het nodig is dat managers zich persoonlijk ontwikkelen, dan kunnen zij zich beter individueel inschrijven. Alternatieven, een coach of een tijdje in therapie, kunnen zeker dezelfde resultaten garanderen.
Outdoortrainers zien de oefeningen die gericht zijn op samenwerking als metaforisch en symbolisch. Dit vraagt dus altijd om een vertaalslag naar de praktijk. De ervaringen uit het spinnenweb’ blijken moeilijk om te zetten in concrete gedragsverandering. Stel dat de conclusie is dat de samenwerking onder leiding van Piet tot goede resultaten heeft geleid. Hoe vertaal je dat dan naar de samenwerking in het managementteam, dat onder leiding staat van directeur Susan? Een veel verworven inzicht is: voor een goed resultaat moeten we geduld hebben, naar elkaar luisteren en elkaar helpen. Hoe ziet dat er dan uit als er sprake is van een probleem op het gebied van Human Resources? Het blijkt dat het moeilijk is om de verworven inzichten en goede intenties werkelijk in praktijk te brengen. De onderlinge feedback en het plezier van samen buiten bezig zijn hebben natuurlijk wel invloed op het functioneren van het team, maar noem het geen teamontwikkeling, daarvoor is de invloed te beperkt en vrijblijvend.
Wanneer wel en voor wie?
Outdooractiviteiten zijn leuk voor jonge mensen, bijv. jonge sales teams. De activiteiten sluiten aan bij hun leefwereld. Omdat ze aan het begin staan van een carrière is het van belang dat ze leren over zichzelf. De activiteiten en vooral de feedback in de nabesprekingen dragen bij aan het vergroten van het zelfinzicht.
Voor beginnende teams kan het een leuke manier zijn om elkaar eens beter te leren kennen. Een outdoorprogramma werkt dan als een icebreaker. Omdat niet iedereen zo gecharmeerd is van deze activiteiten, niet iedereen altijd mee kan doen en vanwege het risico op lichamelijk letsel kan de keuze misschien beter vallen op samen koken, een golf clinic of een flinke wandeling maken. Minder spectaculair, maar als icebreaker zeker zo geschikt.
Voor de ontwikkeling van directie- en managementteams is het geen aanrader. Voor teamontwikkeling op dit niveau is het belangrijk dat er een directe relatie ligt tussen de taken van het team en de ontwikkeling van het team. Cruciaal voor deze teams zijn bijvoorbeeld de gezamenlijke strategie en de manier waarop het team gebruik maakt van de vakinhoudelijke deskundigheid van teamleden. Kies liever voor een aantal tweedaagse bijeenkomsten, waarin het team, binnen de werkcontext, werkt aan een actueel vraagstuk. Neem dan extra tijd voor reflectie en laat het team bijstaan door een deskundige op dit gebied. De acties van het team en de reflectie daarop zijn realistisch. Een vertaalslag is dan overbodig. Doe ’s avonds ook iets leuks met elkaar en kies dan voor iets waar iedereen aan deel kan nemen.