Iedereen noemt zich tegenwoordig coach. De manager is de coach van zijn medewerkers. De consultant of therapeut presenteert zich als coach van de manager.
Het is een nogal grijs gebied waarin coaches managers vanuit verschillende disciplines hulp aanbieden. Maar wat is nu coaching? Waarin onderscheidt een coach zich van een mentor en een therapeut?
- ‘Ik heb mij zelfstandig opgewerkt naar topniveau, wat moet ik nu met een coach?’
- ‘En als ik behoefte heb aan iemand om over mijzelf en mijn zaken praten, waarom kan dat niet gewoon met een goede vriend?’
Een goede vriend
Een gesprek met een goede vriend is onbetaalbaar. Houd goede vrienden in stand en voer er regelmatig gesprekken mee. Het is niet moeilijk vertrouwelijk te zijn en door jarenlang met elkaar om te gaan, is een vriend in staat patronen te zien en een spiegel voor te houden. Meestal is het vertellen van het verhaal al voldoende en gaat het in eerste instantie helemaal niet om een adviesvraag. Door te vertellen komen de gedachten op een rij en worden ideeën geordend. De manager verwacht van de vriend dat hij luistert, regelmatig een intelligente vraag stelt en eventueel persoonlijke ervaringen in vergelijkbare situaties vertelt.
Een vriendschappelijke relatie is geen professionele relatie en de vriend zal wellicht relevante doorvragen niet stellen. De vriend heeft ook belangen bij de vriendschap. Hij wil de vriendschap niet op het spel zetten, en kiest er bijvoorbeeld voor niet alles te zeggen wat hij denkt om te voorkomen dat hij in de toekomst zelf een spiegel voorgehouden krijgt. Ook kan het zijn dat hij er geen belang bij heeft dat de vriend-manager zijn gedrag of prioriteiten in werk en leven verandert.
Een mentor
Een mentor is iemand die zelf bekwaam is in een specifiek vak. Hij heeft bewezen succesvol te zijn in zijn vakgebied en is bereid zijn kennis en ervaring door te geven. Een mentor is meestal iemand die intern medewerkers helpt zich te ontwikkelen tot een inhoudelijk specialist. Hij draagt ook meteen de waarden, de standaarden en de ongeschreven regels van de organisatie over en wijst mensen de weg in de organisatie. De relatie met de mentor is een hiërarchische relatie, waarbij sprake is van een leraar en een leerling. De mentor legt de nadruk op de taak, en minder op de persoon. De mentor benadrukt hoe hij zelf zaken heeft aangepakt, en heeft minder oog voor de stijl van de betreffende manager. Een mentor is vaak belangrijk voor de ontwikkeling van een manager. Iemand die een voorbeeld voor hem is en waarmee hij belangrijke beslissingen bespreekt. Een interne mentor kan hem het vak van ‘manager’ leren, en de standaardwaarden en visie van de organisatie overdragen. De mentor weet hoe binnen dit bedrijf carrière te maken en zal zijn leerlingen daartoe stimuleren. Veel managers hebben iemand die voor hen als een mentor optreedt, soms zelfs zonder dat de betreffende mentor zich daar echt bewust van is.
Een therapeut
Managers met vraagstukken op het gebied van hun emoties en gedrag kunnen ook een beroep doen op een therapeut. Een therapeut werkt met mensen die een behandeling zoeken voor hun probleem. Therapeuten zijn opgeleid als psycholoog, psychotherapeut, counselor, gedragstherapeut of in andere specifieke vormen van therapie. Ze beschikken over professionele standaarden om problemen te diagnosticeren met bijv. de DSM-4 methodiek en voor behandelingen. De aandacht in de behandeling is vooral op vaak pijnlijke ervaringen in het verleden gericht. Met analyse en diagnose probeert de therapeut met de betreffende persoon te begrijpen wat de oorzaak is van het huidige onhandige gedrag of de emotionele problemen. Vanuit dit begrip zoekt men naar een oplossing. Oude pijn wordt verwerkt en oude niet-functionele gedragspatronen past men aan. De persoon staat centraal, niet het werk. Therapie gaat dus vooral over problemen oplossen, een periode in het leven afsluiten, om vanuit die nieuwe, gezonde mentale situatie het leven op een prettiger manier verder te leven.
Een coach
Er zijn veel definities voor coaches. Het is geen beschermd beroep, er zijn geen goedgekeurde opleidingen die gekwalificeerde coaches opleiden, en er zijn heel veel coaches. Veel managers zien zichzelf ook graag als coach: de kwaliteit van medewerkers verbeteren, een team bouwen, aanmoedigen en inspireren. Vaak lijkt het vooral een stijl van leidinggeven te zijn, die gericht is op de ontwikkeling van mensen en teams.
Coaches onderscheiden zich van een goede vriend omdat het professionele luisteraars en helpers zijn. Coaches onderscheiden zich van mentoren omdat ze bekwaam zijn in het begeleiden van leerprocessen en de persoonlijke ontwikkeling van managers. Het zijn experts in het gebruik van gedragsveranderende gereedschappen en technieken. Coaches onderscheiden zich van therapeuten omdat ze werken met gezonde en geslaagde managers die zich nog verder wil ontwikkelen. Managers zijn goede kandidaten voor coaching als ze hebben afgerekend met hun verleden en de omstandigheden niet meer de schuld geven voor hun eigen falen. De manager geeft met hulp van de coach vorm aan zijn toekomst en aan dat van het bedrijf. Hij wil excelleren en zoveel mogelijk van zijn talenten ontwikkelen. Niet met praten maar met actie en reflectie daarop leert de manager hoe hij aantrekkelijker en succesvoller kan zijn en betere prestaties kan leveren.
Het is voor een manager niet altijd eenvoudig om te bepalen of hij iemand anders dan de goede vriend of partner in zal schakelen. De gebieden zijn ook niet exact af te baken en het is aanbevelenswaardig als een coach ook een klein beetje op kan treden als mentor, therapeut én goede vriend. Niet alleen om goed te kunnen coachen, maar ook om tijdig door te kunnen verwijzen naar andere ‘experts’.
Leren fietsen
De vriend is zelf erg enthousiast over fietsen en zegt dat je ook zo’n ding moet kopen. De mentor gaat op de fiets zitten en laat zien hoe je fietst. De therapeut moedigt je aan te praten over je angsten en zorgen over het fietsen. De coach moedigt aan om op de fiets te stappen en loopt net zo lang mee tot je voldoende stabiliteit hebt om zelf te fietsen.